Umjesto direktne cenzure koriste sofisticirani ekonomski i politički mehanizmi za postizanje potpunog potčinjavanja javnog prostora u korist vlasti

foto: Pexels

Mediji koji su pod kontrolom vlasti grade sistem za odvlačenje pažnje od suštine i najvažnijih događaja u društvu. Tako je bilo za 16 godina Orbanove vlasti, tako je i u Srbiji, piše Naš portal.

Postavljajući pitanje ima li razlike u kontroli medija u Vučićevoj Srbiji i Orbanovoj Mađarskoj, portal odgovara kako je princip isti – razlika je samo u nijansama.  

Modeli kontrole medija u Mađarskoj pod Viktorom Orbanom i u Srbiji pod Aleksandrom Vučićem dijelili su do Orbanovog pada istu filozofiju „medijskog zarobljavanja“, gdje se umjesto direktne cenzure koriste sofisticirani ekonomski i politički mehanizmi za postizanje potpunog potčinjavanja javnog prostora u korist vlasti. Dok je mađarski model izrazito bio ukorijenjen u institucijama i centralizovan, srpski model se oslanja na kombinaciju neformalnih mreža, državnih preduzeća i pritisaka kroz regulatorna tijela.

Ključ za kontrolu medija su finansije. U Mađarskoj sistem je bio centralizovan kroz Nacionalni komunikacijski ured (NKOH). Sva državna sredstva za oglašavanje prolaze kroz jedan „lijevak“, što je omogućavalo precizno usmjeravanje novca ka vlastima lojalnim medijima i finansijsko gušenje kritičkih glasova. To je bila sistemska, birokratska kontrola.

U Srbiji je ta kontrola decentralizovanija, ali jednako efikasna. Umjesto jednog centra, koristi se sistem državnih konkursa za sufinansiranje medijskih sadržaja na lokalnom nivou, gdje se novac isključivo dodjeljuje medijima bliskim vlasti. Takođe, najvažniji instrument je Telekom Srbija, koji se koristi za akviziciju kablovskih operatera i medijskih kuća, čime se direktno utiče na tržišnu strukturu i distribuciju sadržaja.

Mađarska je kroz fondaciju KESMA, stvorila gigantski konglomerat od gotovo 500 medija. To je formalizovan, „gornji“ nivo kontrole gdje su oligarsi bliski vlasti posjedovali medijsku infrastrukturu.

U Srbiji je vlasnička struktura često netransparentna, ali operiše kroz mrežu biznismena bliskih vladajućoj stranci. Nema jedinstvene fondacije poput KESMA, već se kontrola ostvaruje kroz privatne vlasnike koji zavise od državnih poslova, reklama ili kredita državnih banaka.

U Mađarskoj je ured koji je vodio Antal Rogan (zvali su ga Orbanov kardinal Richelieu) funkcionisao kao „mozak“ operacije, koordinirajući dnevne poruke i „narative“. Fokus-grupe i ankete korištene su za testiranje poruka pre nego što se puste u javnost, čime se propaganda čini naučno utemeljenom.

U Srbiji koordinacija narativa je očigledna jer su svi naslovi u tabloidima sinhronizovani, gostovanja političara na televizijama sa nacionalnom frekvencijom su u potpunosti planirana. Iako ne postoji jedan „ministar propagande“ sa ovlaštenjima kakva je u Mađarskoj imao Rogan, tim srpskog političkog vrha, podređen Aleksandru Vučiću, a čine ga ekspertski izraelski timovi, partijski operativci, vlasnici medija i vjerovatno ljudi iz bezbjednosnih struktura, direktno komunicira sa urednicima ključnih medija, čime se postiže isti efekt sinhronizacije.

Javni mediji u Mađarskoj su bili direktno pod političkim uticajem, sa jasnim instrukcijama o tome šta se objavljuje, a šta izostavlja.

Javni servis u Srbiji (RTS) se nalazi u kompleksnijoj poziciji, često izložen pritiscima i optužbama za pristranost ili „balansiranje“ u korist vlasti. Ipak, informativni program je potpuno pod kontrolom vlasti. Regulatorno tijelo za elektronske medije (REM) u Srbiji često se kritikuje kao pasivno ili pristrano, parališe rad javnih servisa, omogućava televizijama sa nacionalnom frekvencijom da promovišu provladine narative bez sankcija, i to je ključni mehanizam kontrole elektronskih medija.

Dok je mađarski Orbanov model delovao kao „mašinerija“ – visoko centralizovana, pravno zaokružena i institucionalno čvrsta, srpski Vučićev model je više „ekosistem“, elastičniji, tajnovitiji i neformalniji te oslonjen na ekonomsku zavisnost medija od državnih resursa i povezanih kompanija. U oba slučaja, krajnji rezultat je isti: dominacija provladinih medija u javnom prostoru, marginalizacija istraživačkog novinarstva i stvaranje privida pluralizma dok je suštinska kontrola informacija čvrsto u rukama političke elite. Njihov zadatak je da obmanu građane, da sakriju nivo kriminala i korupcije, da „odvuku pažnju“ od rasprodaje nacionalnih interesa. U Mađarskoj je taj proces brutalno prekinut padom Viktora Orbana.

Izvor: Naš portal

___