Podaci iz 2025. pokazuju da se broj incidenata transnacionalne represije povećao širom svijeta

foto: Pixabay / Ilustracija

Trideset i četiri organizacije za ljudska prava i organizacije civilnog društva, među kojima je i Komitet za zaštitu novinara (CPJ), potpisali su zajedničko pismo u kome pozivaju američki Kongres da počne razmatranje zakona o politici suzbijanja transnacionalne represije.

Zakon bi uspostavio snažnije mehanizme u Sjedinjenim Američkim Državama (SAD) za zaštitu ljudi od prijetnji stranih vlada i pozivanje počinilaca na odgovornost.

„S obzirom na porast broja slučajeva transnacionalne represije širom svijeta, imperativ je da Kongres djeluje odmah kako bi zaštitio živote i slobode onih koji su meta stranih sila“, piše u pismu.

Navedeni su podaci organizacije Freedom House koji pokazuju da je između 2014. i 2024. godine zabilježeno ukupno 1.219 direktnih, fizičkih incidenata transnacionalne represije koje je počinilo 48 vlada, djelujući preko granica 103 zemlje. Vijeće za vanjske odnose je 2025. godine utvrdilo da su se incidenti transnacionalne represije povećali širom svijeta te godine, pri čemu su države počinitelji postale sofisticiranije u zastrašivanju i nanošenju štete.

Dodaje se i da stanovnici SAD-a nisu izuzeti od ovog alarmantnog trenda te da su posljednjih godina novinari i aktivisti u SAD-u, uključujući naturalizovane američke građane, bili meta prijetnji i planova za ubistvo po narudžbi koje su organizovale strane vlade.

Ušutkivanje nezavisnih novinara i disidenata izvan granica zemlje

CPJ u saopštenju navodi da je brutalno ubistvo novinara Jamala Khashoggija 2018. godine, koje je Saudijska Arabija izvela u Turskoj, pokazalo do kojih šokantnih granica neke države mogu ići kako bi ušutkale nezavisne novinare i disidente izvan svojih granica.

Navedeno je i da slabljenje demokratije i zaštite ljudskih prava također potiče sve veću upotrebu transnacionalne represije od strane vlada, posebno usmjerene na novinare u egzilu. CPJ i organizacije navode da represivne taktike koje se koriste preko granica uključuju atentate, nezakonite deportacije, pritvore, izručenja, klevetu, fizičke i online prijetnje, nadzor i prisilu putem posrednika. Glavni počinioci uključuju vlade Rusije, Kine, Irana, Egipta, Bjelorusije, Saudijske Arabije i Azerbejdžana.

Istaknuto je i da nedavni slučajevi ilustruju ovu prijetnju. Podsjeća se da je Azerbejdžan 14. januara u odsustvu osudio novinarku Sevinj Osmanqizi, koja živi u SAD-u, na osam godina zatvora zbog optužbi za podsticanje masovnih nereda i pozivanje na rušenje države. Dodaje se da su iranske vlasti 15. marta zaprijetile da će ciljati satelite i infrastrukturu povezanu s emiterom Iran International koji emituje program na jeziku farsi. Egipatska vlada je prijetila, nadzirala i učestvovala u online rodno zasnovano nasilje nad istraživačkom novinarkom Basmom Mostafom, koja živi u Njemačkoj, kao odmazdu za njeno izvještavanje.

Konkretno, navedeno je iz CPJ, zakon bi zahtijevao od State Departmenta da vodi nacionalnu strategiju za suzbijanje transnacionalne represije kroz partnerstvo sa saveznicima, angažovanjem multilateralnih institucija i podrškom organizacijama civilnog društva koje pomažu žrtvama. Također bi poboljšao odgovor američke vlade zahtijevajući informisanje i podršku ugroženim pojedincima i zajednicama.

Kompletno pismo je dostupno na ovom linku.

Izvor: CPJ

___