Međunarodne organizacije upozoravaju da su Vlada Srbije i visoki politički zvaničnici bili – i ostaju – jedan od ključnih pokretača značajnog porasta napada, kao i šireg pada medijskih sloboda

foto: Pixabay / Ilustracija

Članice Evropske unije moraju pokazati političko liderstvo i pridružiti se pozivima za suspenziju sredstava EU namijenjenih Srbiji, kako bi se spriječilo da spirala nasilja nad novinarima preraste u smrtonosne napade, objavilo je 10 organizacija za zaštitu medija i slobode štampe u nizu pisama upućenih grupi ministara za evropska pitanja širom Evrope.

Organizacije ukazuju na šokantne brojke fizičkih, pravnih i online napada na novinare, zabilježenih na međunarodnim platformama za praćenje od novembra 2024. godine, što predstavlja nivo kontinuiranog nasilja nad medijima koji je rijedak u bilo kojoj državi članici EU ili zemlji kandidatkinji. Od izbijanja protesta širom zemlje u novembru 2024. godine i oštre reakcije države, organizacije su više puta bile u Beogradu, a tokom posjeta su konstatovale da se situacija i dalje ubrzano pogoršava.

Organizacije upozoravaju da su Vlada Srbije i visoki politički zvaničnici bili – i ostaju – jedan od ključnih pokretača značajnog porasta napada, kao i šireg pada medijskih sloboda. Ukazuju i na omogućavajuće okruženje stvoreno javnim blaćenjem novinara od strane visokih javnih funkcionera iz vladajuće stranke i predsjednika Srbije Aleksandra Vučića, nasiljem policijskih službenika nad novinarima, kao i gotovo potpunim izostankom intervencije i procesuiranja tokom i nakon napada na novinare. Iako vlasti potvrđuju da su fizički napadi na novinare porasli za 367 odsto u 2025. godini, u tom periodu izrečene su samo tri osuđujuće presude.

„Etiketiranje novinara dehumanizujućim i zapaljivim izrazima kao što su 'insekti', 'neljudi', 'teroristi' i 'izdajnici' od strane političkih aktera pretočilo se u podsticanje mržnje u društvu prema pojedinim novinarima“, navode organizacije.

Kampanja blaćenja iz marta 2026. godine, emitovana na televiziji sa nacionalnom frekvencijom, targetirala je više od 45 novinara kao „neprijatelje države“, neosnovano ih optužujući za izdaju zemlje i eksplicitno se pozivajući na ranija ubistva novinara u Srbiji.

U kombinaciji sa rastućim brojem fizičkih napada, nedostatkom zaštite i nespremnošću države da počinioce pozove na odgovornost, organizacije navode da uočavaju sve elemente za koje je poznato da dodatno podstiču nasilje nad medijima i upozoravaju da bi to uskoro moglo dovesti do teških, pa čak i smrtonosnih napada na predstavnike medija ukoliko se hitno ne preduzmu konkretne mjere.

U pismu se ministri za evropska pitanja pozivaju da podrže zahtjev za suspenziju sredstava EU namijenjenih Srbiji, kako je predložila evropska komesarka Marta Kos, koja predlaže obustavu evropskih sredstava kao odgovor na kontinuirano demokratsko nazadovanje i bliske veze Vlade Srbije sa Rusijom. Od ministara je zatraženo da brzo i javno pozovu vlasti u Srbiji da preduzmu mjere protiv opasne klime nasilja i represije prema novinarima.

Pozivaju se članice da zahtijevaju od vlasti u Srbiji da preduzmu mjere protiv opasne klime nasilja i represije prema novinarima. To uključuje: hitno zaustavljanje otvorenih napada na novinare i kampanja blaćenja; efikasno rješavanje nekažnjivosti za sva krivična djela protiv novinara; reformu organa za sprovođenje zakona, uključujući unapređenje zaštite novinara na protestima i okončanje proizvoljnog nadzora; kao i uspostavljanje smislenih i efikasnih institucionalnih i pravnih mjera za bolju zaštitu novinara, uključujući i rješavanje problema strateških tužbi protiv učešća javnosti (SLAPP).

Potpisnici pisma su: Free Press Unlimited (FPU), Article 19, Europe Association of European Journalists (AEJ), Committee to Protect Journalists (CPJ), European Centre for Press and Media Freedom (ECPMF), European Federation of Journalists (EFJ), Index on Censorship, International Press Institute (IPI), Osservatorio Balcani e Caucaso Transeuropa (OBCT), Reporters Without Borders (RSF).

Izvor: NUNS

___